Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
Reklama Auto-Centrum Woźniak - profesjonalny serwis samochodowy - stacja kontroli pojazdów - Gorlice, ul. 11 Listopada 37a, tel. 18 533 17 53 ; 500 281 660
ReklamaZnajdź swój wymarzony rower w IwoBike
Reklama Zapraszamy na zakupy do Delikatesów Szubryt w Gorlicach przy ul. Kościuszki
ReklamaHydrotech - skład budowlany, stacja diagnostyczna, mechanika pojazdowa, wulkanizacja - Siedliska 116, tel. 513 184 054 | Kwiaciarnia Gabi - dekoracje kościołów, dekoracje samochodów ślubnych, dekoracje sal weselnych, bukiety ślubne i okolicznościowe - ul. Węgierska 5, Bobowa, tel. 510 199 110
ReklamaDom Weselny GALICJA, Klęczany 213, tel. 696 255 088 - restauracja, ruszamy z dowozami od listopada! Zorganizuj z nami wesele, chrzciny, komunię, wigilię firmową, inne imprezy okolicznościowe

Tak mówi się w Gorlicach. Nowe mapy ujawniają kolejne regionalne osobliwości

Podziel się
Oceń

Są słowa, których używamy od dzieciństwa i nawet nie podejrzewamy, że w innych częściach Polski mogą brzmieć dziwnie.
rynek z kamieniczkami w Gorlicach
Mówisz tak od dziecka? W innych regionach mogą Cię nie zrozumieć

Źródło: ilustracyjne/halogorlice.info

 

„Pyrtek”, „przytrzymany”, „ślaczki” czy „wezne” – to określenia, które znalazły się wśród najnowszych tematów map językowych projektu Świetlan Maps. Tym razem zainteresowanie budzą także zwyczaje dotyczące nagrobków. Sprawdzamy, co wyróżnia Gorlice i okolice na tle kraju.

Gorlice na mapach językowych

Michał Świetliński, autor popularnego projektu Świetlan Maps, od lat dokumentuje różnice w języku mieszkańców poszczególnych regionów Polski. Na podstawie ankiet internetowych przygotowuje kolorowe mapy pokazujące, w których częściach kraju używa się określonych słów, zwrotów i konstrukcji językowych.

Od połowy października wśród kolejnych publikacji pojawiły się zagadnienia, które dotyczą również mieszkańców Gorlic i powiatu gorlickiego.

Co ciekawe, część tych słów może być dla nas zupełnie naturalna. Dopiero rozmowa z mieszkańcem innego województwa pokazuje, że nie wszyscy rozumieją je w ten sam sposób.

Pyrtek. Kto to taki?

„Pyrtek” to określenie małej osoby, zwłaszcza dziecka, szczególnie chłopca, często ruchliwego, drobnego i pełnego energii. Słowo ma udokumentowane korzenie gwarowe. W „Słowniku gwary gorczańskiej (zagórzańskiej)” występuje forma „pyrtek”, oznaczająca małego, biegającego chłopca. Podobne znaczenie odnotowano również w słownikach innych gwar.

Dla mieszkańców południowej Polski takie określenie może brzmieć swojsko, podczas gdy w innych regionach będzie wymagało wyjaśnienia.

Przytrzymany. Regionalne określenie

Kolejne słowo to „przytrzymany”. W potocznej mowie oznacza osobę nieporadną, powoli kojarzącą fakty lub mającą trudności ze zrozumieniem określonej sytuacji. Warto zaznaczyć, że jest to określenie nacechowane negatywnie i może zostać odebrane jako obraźliwe.

Na mapach Świetlan Maps zwraca uwagę jego występowanie na południu i południowym wschodzie Polski. To przykład słowa, które dla jednej grupy mieszkańców jest dobrze rozpoznawalne, a dla innej pozostaje nieznane.

Ślaczki. Wspomnienie ze szkoły

Kto w dzieciństwie nie rysował w zeszycie kolejnych wzorków, przygotowując rękę do nauki pisania? W niektórych regionach takie ćwiczenia nazywa się „ślaczkami”, choć w języku ogólnopolskim przyjęta jest forma „szlaczki”. Różnica wydaje się niewielka, ale właśnie takie szczegóły pozwalają rozpoznać regionalne cechy wymowy.

Słowo „ślaczki” znalazło się na jednej z kolejnych map projektu, a jego zasięg obejmuje również południowo-wschodnią Polskę.

Weznę zamiast wezmę

Kolejną ciekawostką jest forma „weznę”, używana zamiast ogólnopolskiego „wezmę”. W codziennej rozmowie można więc usłyszeć „weznę torbę”, „weznę sobie jeszcze kawałek” albo „weznę to później”.

Choć taka forma może być dobrze znana w określonych środowiskach, nie jest uznawana za poprawną w standardowej polszczyźnie. Jej obecność w mowie potocznej stanowi jednak interesujący przedmiot badań nad regionalnym zróżnicowaniem języka.

Film idzie w telewizji

Nie wszystkie regionalne osobliwości dotyczą pojedynczych słów. Czasami różni nas sposób konstruowania całych zdań. Przykładem jest czasownik „iść” używany w odniesieniu do programu telewizyjnego. „Co dzisiaj idzie w telewizji?” albo „Teraz idzie dobry film” – takie zdania oznaczają po prostu, że dany program lub film jest emitowany.

W innych domach częściej usłyszymy, że film „leci”, „jest puszczany” albo „jest nadawany”. Okazuje się, że nawet tak zwyczajna rozmowa o telewizyjnym repertuarze może ujawniać językowe różnice między regionami.

Nagrobki zdradzają regionalne zwyczaje

Świetlan Maps zajmuje się również różnicami kulturowymi, które nie mają bezpośredniego związku z językiem. Szczególnie interesujące są mapy przedstawiające sposób zapisywania informacji na nagrobkach oraz zwyczaj umieszczania fotografii zmarłych.

W Gorlicach i okolicach dobrze znane są tablice zawierające pełną datę urodzenia i śmierci, przykładowo 12.03.1940 – 25.10.2025. Tymczasem w innych częściach kraju można spotkać inskrypcje zawierające przede wszystkim datę śmierci i informację o wieku zmarłego, np. „żył lat 85”.

Michał Świetliński wskazuje, że drugi sposób zapisu jest charakterystyczny zwłaszcza dla terenów dawnej Kongresówki, podczas gdy w pozostałych regionach częściej podaje się obie daty.

Zdjęcia na nagrobkach

Równie ciekawe różnice dotyczą umieszczania na pomnikach fotografii osób zmarłych. Na cmentarzach w Gorlicach i okolicznych miejscowościach można zobaczyć nagrobki z porcelanowymi fotografiami przedstawiającymi osoby pochowane w danym miejscu.

Nie wszędzie jednak jest to równie popularny zwyczaj. Z badań przedstawionych przez autora Świetlan Maps wynika, że fotografie nagrobne są powszechne m.in. na Podkarpaciu i w okolicach Radomia. Znacznie rzadziej spotyka się je w Wielkopolsce, na Śląsku, Kujawach i Pomorzu Gdańskim.

To pokazuje, jak silnie regionalne zwyczaje mogą wpływać nawet na sposób upamiętniania bliskich.

Kolejne mapy pokazują, że lista lokalnych osobliwości językowych pozostaje otwarta. Co więcej, różnice mogą przebiegać nawet między sąsiednimi miejscowościami, a starsze pokolenia często zachowują słownictwo, które stopniowo znika z codziennych rozmów młodszych mieszkańców.

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Na mapach Świetlan Maps pojawiły się kolejne słowa i zwyczaje, źródło: Świetlan Maps

 

Źródło info: Świetlan Maps – Michał Świetliński

 


Napisz komentarz

Komentarze

BUL 05.11.2026 13:32
spindrać - tez jest tylko u nas.

ReklamaJARO-SAT-NET - obszar działania: Nowy Sącz - Gorlice - Limanowa - Krynica i okolice - nowoczesne technologie dla Twojego domu i firmy! Przyjeżdżamy, dobieramy i wykonujemy instalację od A do Z | zadzwoń i umów się na bezpłatną wycenę: 731 764 543
AKTUALNOŚCI
Reklama
POPULARNE
mężczyźni idący chodnikiem miejskim Ponad 230 kilometrów w nogach. Mikołaj Lange walczy z bólem, ale Warszawa jest już blisko Ponad 72 godziny w drodze, przeszło 230 kilometrów za sobą i coraz trudniejsze warunki na trasie. Mikołaj Lange kontynuuje charytatywny marsz z Sękowej do Warszawy dla Nikoli Woźniak, dziewczynki chorującej na zespół Retta. We wtorek, 17 listopada, ponownie połączyliśmy się z wędrowcem. Tym razem opowiedział nam o bólu, z którym musi mierzyć się przy każdym kolejnym postoju, rosnącej zbiórce i próbach zaangażowania znanych osób w pomoc Nikoli. Data dodania artykułu: 17.11.2026 10:32Liczba komentarzy artykułu: 2Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 8 uśmiechnięty mężczyzna w kapeluszu pokazujący kciuka do góry Mikołaj Lange dotarł do celu w Warszawie! 100 tysięcy złotych dla Nikoli i ogromne emocje finału Udało się! Po pokonaniu 330 kilometrów pieszo Mikołaj Lange dotarł dziś, 18 listopada około godz. 15 do Pałacu Prezydenckiego w Warszawie. Charytatywna wyprawa „Światełko dla Nikoli” zakończyła się wielkim sukcesem – zbiórka osiągnęła już 100 tysięcy złotych! Finał marszu wzbudził ogromne zainteresowanie. Relację na żywo prowadzoną przez Anatola Krygowskiego oglądało w jednym momencie ponad 800 osób. Data dodania artykułu: 18.11.2026 15:27Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 5 Zdjęcia straży Samochody blokują wyjazd strażaków. Gmina ostrzega kierowców Nieprawidłowe parkowanie w centrum Sękowej może mieć znacznie poważniejsze konsekwencje niż mandat. Data dodania artykułu: 16.11.2026 11:02Liczba komentarzy artykułu: 2Liczba pozytywnych reakcji użytkowników do artykułu: 5
Reklama
Reklama

Temperatura: 11°C Miasto: Gorlice

Ciśnienie: 995 hPa
Wiatr: 19 km/h

Reklama
Reklama